Aktif Kömür
• Mineral asitlerin, tuz toksikozislerinin (paintball ve ev yapımı oyun hamurları dahil), hidrokarbonların veya kostik alkalilerin alımında etkisiz veya tehlikeli (örn. bağırsak perforasyonu riski) olduğundan kesinlikle kullanılmamalıdır.
• Yutkunma refleksi azalmış veya aspirasyon pnömonisi riski taşıyan (örn. megaözofagus, CNS depresyonu) hayvanlarda uygun hava yolu koruması (entotrakeal entübasyon) sağlanmadan verilmemelidir.
• Peristaltizmde azalma geçmişi, son GI cerrahisi, GI obstrüksiyon veya ileus, GI perforasyon, hipernatremi ve diğer hiperosmolar durumlar (örn. akut böbrek hasarı, diyabetik ketoasidoz) veya yakın zamanda yapılacak GI cerrahisi/endoskopi durumlarında kontrendikedir.
• Katartik içeren ürünler için ek kontrendikasyonlar: Bağırsak seslerinin olmaması, yakın zamanda geçirilen karın travması veya bağırsak cerrahisi, bağırsak tıkanıklığı, bağırsak perforasyonu, korozif madde alımı, hacim kaybı (volume depletion), hipotansiyon ve elektrolit dengesizliği.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER VE KEDİLER:
- Toksin alımı için ek tedavi (extra-label): 1 – 2 g/kg PO (bazı vakalarda 5 g/kg'a kadar dozlar bildirilmiştir). GI geçiş süresini kısaltmak için genellikle (sadece ilk doza ek olarak) sorbitollü aktif kömür kullanılır.
- Enterohepatik siklusa uğrayan ilaç ve toksinler (örn. kafein, fenobarbital, teobromin, teofilin, brometalin, piretrinler, esrar, NSAİİ'ler, organofosfat insektisitler, ivermektin, digoksin, antidepresanlar) için: Sorbitol içermeyen aktif kömür ile 1 – 2 g/kg PO, her 4 ila 8 saatte bir 24 ila 48 saat süreyle tekrarlayan dozlar önerilir.
- Klinik belirti göstermeyen hayvanlar süspansiyonu şırınga ile tüketebilir; lezzeti artırmak için çözeltiye az miktarda mama eklenebilir.
- Klinik belirti gösteren hayvanlarda nazogastrik sonda ile uygulama tercih edilebilir; yeterli hava yolu koruması mutlaka sağlanmalıdır.
• ATLAR:
- Toksin alımı için ek tedavi (extra-label):
a) Mide sondası aracılığıyla bulamaç (slurry) şeklinde 1 – 2 g/kg PO (katartikli veya katartiksiz).
b) At başına 750 g'a kadar (g/kg DEĞİL) PO. Hayvanın büyüklüğüne göre en fazla 4 L ılık su ile bulamaç yapılarak mide sondasından verilir. Midede 20 ila 30 dakika bekletildikten sonra toksik maddelerin atılımını hızlandırmak için katartik verilir.
• GEVENLER (SIĞIR, KOYUN, KEÇİ):
- Bitki zehirlenmeleri (extra-label): 1 – 5 g/kg PO. Zakkum dahil birçok bitki zehirlenmesinde çoklu doz aktif kömür faydalıdır. Aktif kömür bulamacına karıştırılan katartikler (sodyum sülfat / Glauber tuzu, magnezyum sülfat / İngiliz tuzu veya sorbitol) içeriğin GI kanaldan atılımını hızlandırır.
- Sodyum veya magnezyum sülfat: Aktif kömür bulamacına karıştırılarak 250 – 500 mg/kg PO verilir.
- Sorbitol (%70): Aktif kömür bulamacına karıştırılarak 3 mL/kg PO verilir.
- Toksikozis için genel tedavi (extra-label): Her 8 – 12 saatte bir 1 – 3 g/kg PO.
• GELİNCİKLER:
- Toksin alımı için ek tedavi (extra-label): Genellikle şırınga veya mide sondası ile 1 – 3 g/kg PO. İlaç/toksin enterohepatik siklusa uğruyorsa tekrarlayan dozlar endike olabilir.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Gastrointestinal (GI) kanalda belirli ilaçların veya toksinlerin sistemik emilimini önlemek veya azaltmak amacıyla oral yoldan uygulanır.
• Akut zehirlenmelerde ve ilaç doz aşımı vakalarında ek tedavi olarak kullanılır.
• Enterohepatik siklusa uğrayan toksinlerin eliminasyonunu artırmak için tekrarlayan dozlarda kullanılır.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Aktif kömür, üst gastrointestinal kanalda iyon-iyon, hidrojen bağları, dipol ve Van der Waals kuvvetleri yoluyla birçok kimyasalı ve ilacı adsorbe eden geniş bir yüzey alanına sahiptir, böylece emilimlerini önler veya azaltır.
• Adsorpsiyon verimliliği toksinin moleküler boyutuyla artar; suda zayıf çözünen organik maddeler, küçük, polar ve suda çözünen organik bileşiklere göre daha iyi adsorbe edilir.
• Aktin kömür bulamacı, toksinleri adsorbe etmede en etkili formdur; toksin alımından sonraki 1 saat içinde verilirse en yüksek etkiyi gösterir.
Aktif kömür bağırsaktan emilmez veya metabolize olmaz.
• Aktif kömür bulmacıları GI geçiş sürelerini yavaşlatabilir; bu nedenle toksin-kömür bileşiğinin atılımını hızlandırmak için genellikle eş zamanlı olarak osmotik bir katartik (örn. sorbitol) verilir.
• In vitro bir çalışmada mama varlığının aktif kömürün adsorpsiyon kapasitesini azaltabileceği gösterilmiştir ancak yazarlar bu azalmanın klinik olarak önemsiz olduğu soncuna varmıştır.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Mineral asitlerin, tuz toksikozislerinin (paintball ve ev yapımı oyun hamurları dahil), hidrokarbonların veya kostik alkalilerin alımında etkisiz veya tehlikeli (örn. bağırsak perforasyonu riski) olduğundan kesinlikle kullanılmamalıdır.
• Yutkunma refleksi azalmış veya aspirasyon pnömonisi riski taşıyan (örn. megaözofagus, CNS depresyonu) hayvanlarda uygun hava yolu koruması (entotrakeal entübasyon) sağlanmadan verilmemelidir.
• Peristaltizmde azalma geçmişi, son GI cerrahisi, GI obstrüksiyon veya ileus, GI perforasyon, hipernatremi ve diğer hiperosmolar durumlar (örn. akut böbrek hasarı, diyabetik ketoasidoz) veya yakın zamanda yapılacak GI cerrahisi/endoskopi durumlarında kontrendikedir.
• Katartik içeren ürünler için ek kontrendikasyonlar: Bağırsak seslerinin olmaması, yakın zamanda geçirilen karın travması veya bağırsak cerrahisi, bağırsak tıkanıklığı, bağırsak perforasyonu, korozif madde alımı, hacim kaybı (volume depletion), hipotansiyon ve elektrolit dengesizliği.
Aktif kömür sistemik dolaşıma emilmediğinden, embriyo veya fetotoksisiteye ya da emziren yavrularda toksisiteye neden olması olası değildir. Anneye sağlanan tedavi faydaları, yavrulara yönelik olası risklerden ağır basmaktadır.
Aşırı dozun en olası etkisi, aspirasyon riski taşıyan kusmanın (emesis) indüklenmesidir.
• Katartik içeren aktif kömür (örn. sorbitol) elektrolit anormalliklerine (hipernatremi, hiperkalemi) ve dehidrasyona neden olabilir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Toksin-kömür bileşiğinin gastrointestinal kanaldan atılımını hızlandırmak için osmotik katartikler (örn. sorbitol, sodyum sülfat, magnezyum sülfat) ile birlikte kullanımı sinerjik bir temizleme mekanizması sağlar.
Süt Ürünleri: Aktif kömürün adsorpsiyon kapasitesini azaltabilir.
• Mineral Yağ (Mineral Oil): Aktif kömürün adsorpsiyon kapasitesini azaltabilir.
• Polietilen Glikol ± Elektrolit Çözeltileri (örn. Miralax®, GoLytely®): Aktif kömürün adsorpsiyon kapasitesini azaltabilir.
• Diğer Oral Yolla Verilen İlaçlar: Aktif kömür GI kanaldayken ilacı adsorbe edeceği için, diğer tüm oral terapötik ajanların uygulanması en az 3 ila 4 saat ayrılmalıdır. Mümkün olduğunca parenteral yolla uygulanmalıdır.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Aktif kömür bir katartik ile birlikte verildiğinde, klinik belirtiler (tremor, ataksi, nöbetler) ortaya çıkmadan önce potansiyel hipernatremiyi yönetmek için tekrarlayan serum sodyum ölçümleri (örn. her 8 ila 12 saatte bir) önerilir.
• Hastanın hidrasyon durumu izlenmelidir.
• Dışkı üretimi ve çıkışı izlenmelidir; uzun süreli kabızlık toksinin aktif kömürden tekrar salınmasına neden olabilir.
Spesifik bir geçimsizlik veya özel hazırlama bilgisi belirtilmemiştir. Kuru toz solüsyon inhalasyon yoluyla solunum iritasyonuna yol açabilir.
İyi kapatılmış cam veya metal kaplarda ya da üreticinin sağladığı orijinal ambalajında saklayın.
Aktif kömür, lisanslı bir veteriner hekimin gözetimi altında kullanılmalıdır.
• Hayvanınızda halsizlik, dengesizlik, tremor veya kasılma belirtileri olup olmadığını görmek için ilaç verildikten sonra en az 4 saat izleyin. Bu belirtiler ortaya çıkarsa derhal veterinerinize başvurun.
• Kömür giysileri ve kürkü kalıcı olarak lekeleyebilir.
• Kömür atılırken hayvanınızın dışkısının siyah renkli olması beklenir.
Veteriner İlaçlar 1 Preparat
Beşeri İlaçlar 1 İlaç
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Aktif Kömür
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.