Butorfanol
• Etken maddeye veya opioidlere karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bilinen hastalarda kontrendikedir.
• Hipotiroidizmi, şiddetli böbrek yetmezliği, adrenokortikal yetmezliği (Addison hastalığı) veya obstrüktif solunum yolu hastalığı olan yaşlı veya aşırı zayıflamış hastalarda tüm opioidler gibi dikkatle kullanılmalıdır.
• Kafa travması, artmış kafa içi basıncı veya diğer CNS disfonksiyonu (örn. koma) olan hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.
• Karaciğer hastalığı öyküsü olan veya şiddetli karaciğer/böbrek yetmezliği bulunan hayvanlarda kullanılmamalıdır.
• Bol mukus üretimi ile karakterize alt solunum yolu hastalıklarında öksürük baskılayıcı etkisi nedeniyle kullanılmamalıdır.
• Kalp kurdu (heartworm) hastalığı olan köpeklerde güvenliği kanıtlanmadığı için dikkatli kullanılmalıdır.
• Akrep sokmalarına maruz kalan hastalarda zehir etkilerini potansiyelize edebileceği için opioid analjezikler kontrendikedir.
• Kaplumbağa ve tosbağalarda etkili bir analjezik olmayabilir ve solunum depresyonuna yol açabilir.
Dozaj ve Uygulama Şekli (Türlere Göre)
KÖPEKLER:
- Öksürük Kesici (Antitüssif - FDA Onaylı):
• Enjeksiyon: 0.055 mg/kg SC, 6 ila 12 saatte bir; gerekirse 0.11 mg/kg SC'ye çıkarılabilir (genellikle 7 günden uzun süre gerekmez).
• Oral: 0.55 mg/kg PO, 6 ila 12 saatte bir; gerekirse 1.1 mg/kg PO'ya çıkarılabilir (genellikle 7 günden uzun süre gerekmez).
- Analjezik (Endikasyon Dışı):
• 0.2 – 0.4 mg/kg IV, IM, SC (en yaygın aralık), alternatif olarak 0.1 – 0.5 mg/kg IV, IM, SC kullanılabilir (hafif/orta şiddette ağrıda etkilidir).
• Sabit Hız İnfüzyonu (CRI): 0.2 mg/kg IV yükleme dozu ardından 0.1 – 0.24 mg/kg/saat IV CRI (0.4 mg/kg/saat'e kadar çıkılabilir ancak sedasyona yol açabilir).
• Epidural Analjezi: 0.25 mg/kg koruyucusuz serum fizyolojik veya lokal anestezik ile seyreltilerek (maksimum 6 mL olacak şekilde toplam 0.2 mL/kg hacimde) lumbosakral epidural aralığa enjekte edilir.
- Anestezi veya Sedasyon Destekleyicisi Kombinasyonlar:
• Asepromazin ile: OHE veya gastroduendoskopi için 0.3 – 0.4 mg/kg butorfanol + 0.02 mg/kg asepromazin IV veya aynı şırıngada IM.
• Ekstremiteler/Ekokardiyografi için Deksemedetomidin ile: 0.4 mg/kg butorfanol IM + 5 – 10 µg/kg deksemedetomidin IM.
• Medetomidin ile: 0.4 mg/kg butorfanol IM + 2.5 µg/kg medetomidin IM.
• Mu-agonist Opioidlerin Sedatif ve Solunum Depresanı Etkilerini Tersine Çevirme (Reversal): 0.05 – 0.1 mg/kg IV.
• KEDİLER:
- Analjezik (FDA Onaylı):
• Travma veya cerrahi ağrının giderilmesi: 0.4 mg/kg SC, günde 4 defaya kadar, 2 güne kadar tekrarlanabilir.
- Analjezik (Endikasyon Dışı):
• 0.1 – 0.5 mg/kg IV, IM veya SC.
- Postoperatif CRI (Ketamin ile kombinasyon): 0.1 – 0.2 mg/kg IV yükleme, ardından 0.1 – 0.2 mg/kg/saat IV CRI.
• Epidural Analjezi: 0.25 mg/kg koruyucusuz salin ile seyreltilerek lumbosakral aralığa enjekte edilir.
- Deksemedetomidin kaynaklı kusmanın önlenmesi: Eş zamanlı 0.1 – 0.2 mg/kg IM.
- Anestezi/Sedasyon Kombinasyonları (Alfaksalon, Medetomidin, Midazolam veya Deksemedetomidin ile protokollere göre değişen dozlarda IM/SC).
• ATLAR (TEK Tırnaklılar):
- Analjezik (Kolik ağrısı - FDA Onaylı):
• Yetişkinler ve 1 yaşlı taylar: 0.1 mg/kg IV, her 3-4 saatte bir (tedavi süresi 48 saati geçmemelidir).
- SC Uygulama (Endikasyon Dışı): 0.1 mg/kg SC.
- Sabit Hız İnfüzyonu (CRI):
• Postseliyotomi: 13 µg/kg/saat IV CRI (flunixin ile kombinasyon halinde 24 saat süreyle).
• Sedasyon / Ayakta Durma Prosedürleri: Xylazin, romifidin veya deksemedetomidin ile kombine CRI protokolleri.
- Taylar: 0.1 mg/kg IV veya IM (yenidoğanlarda yarı ömür uzun olduğu için doz aralığı uzatılabilir).
• SIĞIRLAR:
- Analjezik (Endikasyon Dışı): 0.02 – 0.04 mg/kg IV veya SC, her 4 saatte bir.
- Buzağılarda Sedasyon/Zapturap: Xylazin (0.1 mg/kg) ile 0.1 mg/kg butorfanol.
- Ketamin Stun Kombinasyonları: 0.01 – 0.025 mg/kg butorfanol + xylazin + ketamin (IV, IM veya SC).
• KEÇİLER:
- Premedikasyon: 0.3 mg/kg midazolam + 0.1 mg/kg butorfanol IM.
• KAMELİDLER (Alpaka ve Lamalar):
- Analjezik ve Sedatif: 0.05 – 0.1 mg/kg IM veya IV, her 4-6 saatte bir. Çeşitli ketamin ve xylazin kombinasyonlu anestezik protokoller mevcuttur.
• KUŞLAR:
- Analjezik: 1 – 4 mg/kg IM (2 ila 24 saat aralıklarla); Broyler tavuklarda 2 mg/kg IM her 2 saatte bir.
- Papağanlarda Sedasyon/Anestezi Premedikasyonu: 1 mg/kg butorfanol + 0.5 mg/kg midazolam IM veya sultan papağanlarında intranazal 3 mg/kg + 3 mg/kg midazolam.
• FERETLER:
- Analjezik: 0.1 – 0.4 mg/kg IM, IV veya SC, her 2-6 saatte bir veya CRI (0.1 – 0.2 mg/kg/saat).
• TAVŞANLAR / KEMİRGENLER / KÜÇÜK MEMELİLER:
- Tavşanlar: 0.1 – 0.5 mg/kg SC, IM veya IV, her 2-4 saatte bir; CRI 0.1 – 0.2 mg/kg/saat.
- Kemirgenler ve Ginepigler: 1 – 2 mg/kg SC, her 4 saatte bir.
- Chinchillalar: 0.2 – 2 mg/kg SC, her 2-4 saatte bir.
Endikasyonlar ve Klinik Kullanım Sahası
Köpeklerde üst solunum yollarının enflamatuar koşullarından (trakeobronşit, trakeit, tonsillit, larenjit, faranjit) kaynaklanan kronik nonproduktif öksürüğün giderilmesi (FDA onaylı).
• Kedilerde majör veya minör travmalardan ya da cerrahi prosedürlerden kaynaklanan ağrının hafifletilmesi (FDA onaylı).
• Köpeklerde ve kedilerde ek yardımcı anestezik ilaç veya analjezik olarak kullanımı.
• Kediler ve köpeklerde opioid agonistlerin (morfin, hidromorfon vb.) merkezi sinir sistemi ve solunum depresanı etkilerini, analjezik etkilerini tamamen ortadan kaldırmadan tersine çevirmek (reversal) amacıyla.
• Köpeklerde ve kedilerde alfa-2 agonistlerle kombine edilerek analjezi ve sedasyon potansiyelinin artırılması.
• Yetişkin atlarda ve bir yaşındaki taylarda kolikle ilişkili ağrının hafifletilmesi (FDA onaylı).
• Sığır, kamelid, küçük ruminant, küçük memeliler ve bazı yaban hayatı türlerinde analjezik ve/veya sedatif olarak kullanımı.
Farmakolojik Özellikler ve Farmakokinetik
Butorfanol, sentetik bir narkotik agonist-antagonist ve morfinan türevi bir bileşiktir.
• Etki gücü olarak ağırlık bazında morfinden 4 ila 7 kat, pentazosinden 15 ila 30 kat, meperidinden 30 ila 50 kat daha güçlü bir analjeziktir (agonist).
• Yüksek dozlarda bir tavan (ceiling) etkiye ulaşır; bu noktadan sonra analjezi artmaz, aksine azalabilir.
• Agonist aktivitesi primer olarak kappa- ve sigma-opioid reseptörleri ile limbik sistemdeki (subkortikal ve spinal düzeydeki) analjezik reseptörler aracılığıyla gerçekleşir.
• Mu-opioid reseptörlerindeki antagonist gücü pentazosinin yaklaşık 30 katı, naloksonun ise 1/40'ı kadardır.
• Güçlü antitüsif aktiviteye sahiptir; köpeklerde kodein veya dekstrometorfanın oral antitüsif aktivitesinin 15-20 katına sahiptir.
• Köpeklerde solunum merkezinin CO2 eşiğini yükseltir ancak saf mu-opioid agonistleri gibi solunum merkezi hassasiyetini baskılamaz.
• Morfinden farklı olarak köpeklerde histamin salınımına yol açmaz.
• Parasempatik tonus artışına ikincil olarak kalp hızında hafif düşüş ve arteriyel kan basıncında hafif azalmalar yapabilir; ancakatlarda IV enjeksiyon sonrası kalp hızında artışlar görülebilir.
• Veteriner hastalarda fiziksel bağımlılık riski minimum düzeydedir.
Oral yolla tamamen emilir ancak yüksek ilk geçiş etkisi (first-pass effect) nedeniyle uygulanan dozun yalnızca yaklaşık 1/6'sı sistemik dolaşıma ulaşır.
• İntramüsküler (IM) uygulama sonrasında tamamen emilir.
• Karaciğer, böbrekler ve bağırsaklarda yüksek konsantrasyonlarda dağılır; akciğerler, endokrin dokular, dalak, kalp, yağ dokusu ve kan hücrelerindeki konsantrasyonları plazmadakinden yüksektir.
• İnsanlarda ilacın yaklaşık %80'i plazma proteinlerine bağlanır.
• Karaciğerde temel olarak hidroksilasyon yoluyla metabolize olur; diğer metabolizma yolları N-dealkilasyon ve konjugasyondur. Metabolitleri analjezik aktivite göstermez.
• Metabolitler ve ana bileşik temel olarak idrarla atılır (yalnızca %5'i değişmeden atılır), dozun %11 ila %14'ü safra yoluyla feçese elimine edilir.
• Terminal yarı ömürler (t1/2):
- Kediler: ~5 - 6 saat (IM/OTM)
- Köpekler: 2.6 saat (IM/SC)
- Süt sığırları: 82 dakika
- Keçiler: 1.87 saat (IV) ve 2.75 saat (IM)
- Atlarda IV uygulama sonrası eliminasyon yarı ömrü 6 saat (veya uyanık atlarda ~44 dakika), klirens ~12-21 mL/dakika/kg.
- Feretler (Gelincikler): 0.3 mg/kg SC sonrası eliminasyon yarı ömrü 91 dakika.
- Papağanlar: %25 poloksamer 407 jel içinde 12.5 mg/kg SC uygulama ile 1.3 saatte pik konsantrasyona ulaşır ve 4-8 saat analjezi sağlar.
Klinik Güvenlik, Kontrendikasyonlar ve Toksikoloji
• Etken maddeye veya opioidlere karşı aşırı duyarlılığı (hipersensitivitesi) bilinen hastalarda kontrendikedir.
• Hipotiroidizmi, şiddetli böbrek yetmezliği, adrenokortikal yetmezliği (Addison hastalığı) veya obstrüktif solunum yolu hastalığı olan yaşlı veya aşırı zayıflamış hastalarda tüm opioidler gibi dikkatle kullanılmalıdır.
• Kafa travması, artmış kafa içi basıncı veya diğer CNS disfonksiyonu (örn. koma) olan hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.
• Karaciğer hastalığı öyküsü olan veya şiddetli karaciğer/böbrek yetmezliği bulunan hayvanlarda kullanılmamalıdır.
• Bol mukus üretimi ile karakterize alt solunum yolu hastalıklarında öksürük baskılayıcı etkisi nedeniyle kullanılmamalıdır.
• Kalp kurdu (heartworm) hastalığı olan köpeklerde güvenliği kanıtlanmadığı için dikkatli kullanılmalıdır.
• Akrep sokmalarına maruz kalan hastalarda zehir etkilerini potansiyelize edebileceği için opioid analjezikler kontrendikedir.
• Kaplumbağa ve tosbağalarda etkili bir analjezik olmayabilir ve solunum depresyonuna yol açabilir.
Butorfanol plasental bariyeri geçer; yenidoğan plazma konsantrasyonları maternal konsantrasyonlara eşdeğerdir.
• Evcil hayvanlarda kontrollü çalışma olmamasına rağmen laboratuvar hayvanlarında teratojenisite veya fertilite bozukluğu görülmemiş, ancak ölü doğum ve implantasyon sonrası kayıp oranlarını artırmıştır.
• Gebe köpeklerde, kedilerde veya damızlık erkeklerde (kedi, at) kullanımı önerilmez.
• İnsan sütüne geçebilir ancak hemşirelik yavrularında sorun yaratacak miktarda değildir.
• Güvenliği kesin olarak kanıtlanmadığı sürece yalnızca maternal fayda potansiyel riskten fazla ise kullanılmalıdır.
Akut yaşamı tehdit eden aşırı dozlar olası değildir (köpeklerde bildirilen LD50 değeri 50 mg/kg'dır).
• Farklı konsantrasyonlardaki enjektabl formlar (0.5 mg/mL, 2 mg/mL, 10 mg/mL) nedeniyle küçük hayvanlarda yanlışlıkla aşırı doz uygulanabilir.
• Aşırı doz bulguları gösteren hayvanlarda (CNS etkileri, kardiyovasküler değişiklikler, derin bradikardi, solunum depresyonu) acilen IV nalokson uygulanmalıdır.
• Ek destekleyici önlemler (sıvı tedavisi, O2, vazopresör ajanlar, mekanik ventilasyon) gerekebilir. Kalıcı nöbetler için diazepam kullanılabilir.
İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar
Alfa-2 agonistleri (deksemedetomidin, ksilazin, romifidin, detomidin) ile eş zamanlı kullanım köpek, kedi ve atlarda analjezi ve sedasyon etkisini sinerjik olarak artırır.
Alfa-2 Reseptör Agonistleri (deksemedetomidin, ksilazin): Bradykardiy riskini artırabilir.
• Anjiyotensin Dönüştürücü Enzim İnhibitörleri (ACEİ; benazepril, enalapril): Hipotansiyon ve ortostaz riskini artırabilir.
• Antikolinerjikler (atropin, glikopirolat): CNS depresyonu, idrar retansiyonu, kabızlık ve ileus riskini artırabilir.
• Antidiyareikler: Şiddetli kabızlık ve ileus tablosuna yol açabilir.
• Apomorfin: CNS depresyon riskini artırabilir.
• Beta-adrenerjik Reseptör Blokerleri (atenolol, carvedilol): Hipotansiyon ve ortostaz riskini artırabilir.
• Bromokriptin: CNS ve solunum depresyonunu artırabilir.
• Kalsiyum Kanal Blokerleri (amlodipin, diltiazem): Hipotansiyon ve ortostaz riskini artırabilir.
• Kannabidiol: Opioidlerin CNS depresan etkisini güçlendirebilir.
• Klopidogrel: Opioid agonistlerle eş zamanlı kullanım klopidogrel etkinliğinde azalmaya neden olabilir.
• CNS Depresanları (anestezikler, antihistaminikler, antikonvülzanlar, benzodiazepinler, fenotiyazinler, barbitüratlar, kas gevşeticiler, sakinleştiriciler, opioidler): Artmış CNS ve solunum depresyonu riski.
• CYP 3A İnhibitörleri (simetidin, eritromisin, itrakonazol): Butorfanol metabolizmasını yavaşlatarak solunum depresyonu ve apne riskini artırabilir.
• Diüretikler (furosemid, hidroklorotiyazid): Hipotansiyon ve ortostaz riskini artırabilir.
• Hidromorfon: Kedilerde hidromorfondan 30 dakika sonra verilen butorfanol, hidromorfon antinosisepsiyon süresini kısaltır.
• İfosfamid: İfosfamid nörotoksisite riskini (uyku hali, konfüzyon, halüsinasyonlar, nöbetler, koma) artırabilir.
• İnhalan Anestezikler (izofluran, sevofluran): MAC (minimum alveolar konsantrasyon) gereksinimini düşürür.
• İoheksol: İntratekal ioheksol ile birlikte nöbet riski artabilir (mümkünse 48 saat önce ve 24 saat sonra kesilmelidir).
• Metoklopramid: Metoklopramid’in prokinetik etkileri azalabilir, CNS depresyon riski artabilir.
• Monoaminooksidaz İnhibitörleri (MAOİ; selegilin, prokarbazin vb.): Anksiyete, konfüzyon, solunum depresyonu, hipotansiyon ve koma riski (furazolidon bırakıldıktan sonra 14 günlük arınma süresi bırakılmalıdır).
• Opioid Agonistler (fentanil, hidrokodon, morfin): Saf agonistlerin analjezik etkilerini antagonize edebilir, sedatif ve solunumsal depresan etkilerini tersine çevirebilir.
• Selektif Serotonin Geri Alım İnhibitörleri (SSRI; fluoksetin, sertralin): CNS/solunum depresyonu ve serotonin sendromu riskini artırabilir.
• Trisiklik Antidepresanlar (amitriptilin, klomipramin): CNS/solunum depresyonu, kabızlık ve idrar retansiyonu riskini artırabilir.
Klinik İzlem, Saklama ve Hasta Sahibi Notları
Analjezik ve/or antitüssif etkinlik
• Solunum hızı ve derinliği
• İştah ve bağırsak fonksiyonları (gastrointestinal motilite)
• Merkezi sinir sistemi (CNS) etkileri
• Kalp hızı ve kardiyovasküler durum
Başka ülkelerde onaylanmış prospektüsler, butorfanolün aynı şırıngada başka hiçbir ilaçla karıştırılmaması gerektiğini belirtir.
• Ancak bildirilen klinik çalışmalara ve kayıtlara göre aşağıdaki ilaçlarla aynı şırıngada uyumludur: Asepromazin, atropin, klorpromazin, difenhidramin, fentanil, hidroksizin, meperidin, metoklopramid, midazolam, morfin, pentazosin, perfenazin, proklorperazin, promethazin, skopolamin, ksilazin, koruyucusuz alfaksalon, detomidin, deksemedetomidin, ketamin ve medetomidin.
• Uyumsuz olduğu bildirilen maddeler: Çoklu doz şişelerinden alınan alfaksalon (koruyucular çökelti oluşturabilir), dimenhidrinat, pentobarbital sodyum ve diazepam ile uyumlu olması beklenmez.
• Kuşlar için %25 poloksamer 407 jel içinde 8.3 mg/mL konsantrasyonda bileşik (compounding) jel formu hazırlanmıştır.
Enjektabl ürün parlak ışıktan korunmalı, kontrollü oda sıcaklığında (20°C - 25°C) saklanmalıdır (15°C - 30°C aralığındaki sıcaklık dalgalanmalarına tolerans gösterir).
• ABD etiketine göre ilk delinmeden sonraki 4 ay içinde kullanılmalıdır; İngiltere/Avustralya/Kanada etiketlerine göre ilk kullanımdan 28 gün sonra flakon atılmalıdır.
• Kontrollü madde statüsünde olduğu için kilitli ve güvenli bir alanda saklanmalı, imha edilirken yerel, eyalet ve federal yasalara uyulmalıdır.
Hayvanınızın davranışlarında, iştahında, bağırsak veya idrar alışkanlıklarında önemli bir değişiklik fark ederseniz veteriner hekiminize bildirin.
• Bu ilaç kontrollü bir maddedir (C-IV). Çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı güvenli bir yerde saklayın.
• Reçete edilenler dışındaki hayvan veya insanlarda kullanımı yasalara aykırıdır.
Veteriner İlaçlar 3 Preparat
Beşeri İlaçlar 0 İlaç
Bu etken maddeye ait beşeri eczane preparatı kaydı bulunamadı.
Literatür & Bilimsel Çalışmalar 0 Çalışma
Henüz akademik literatör eklenmemiş
DOI veya PMID numarası kullanarak ilk bilimsel makaleyi ekleyin.
Butorfanol
Akademik Literatür & Çalışma Ekle
Makalenin DOI Numarasını (Örn: 10.1016/j.vetpar.2020.109123) veya PubMed ID (PMID) kodunu girerek künye bilgilerini ve Türkçe çevirili özetini yapay zeka ile otomatik çekebilirsiniz.