Deksametazon

KÖPEKLER:
- Not: Köpeklerde oral antiinflamatuar veya immünosupresif olarak çoğunlukla prednizon veya prednisolon tercih edilir. Deksametazonun biyolojik etki süresi 48 saatten uzundur. Deksametazon dozu standart prednis(ol)on dozunun 7'ye bölünmesiyle elde edilebilir (Örn: 1 mg/kg/day prednizon = 0.14 mg/kg/day deksametazon).
- Antiinflamatuar / Glukokortikoid (Etiket dozu): Enjeksiyon: 0.25 – 1 mg/köpek (mg/kg DEĞİL) IV veya IM; 3 ila 5 gün tekrarlanabilir. Tabletler: 0.25 – 1.25 mg/köpek (mg/kg DEĞİL) PO günde tek veya 2 bölünmüş doza bölünerek.
- Antiinflamatuar (Etiket dışı): 0.1 mg/kg IM veya 0.05 – 2 mg/kg PO günlük.
- Başlangıç antiinflamatuar endikasyonları (Etiket dışı): 0.07 – 0.14 mg/kg/gün.
- Aşı sonrası reaksiyonlar (Etiket dışı): 0.1 mg/kg IV tek doz.
- Adrenal yetmezlik / Addison krizi (Mineralokortikoid aktivitesi yoktur): Deksametazon sodyum fosfat 0.1 – 0.2 mg/kg IV başlangıç dozu. Kusma/iştahsızlık varsa 0.05 – 0.1 mg/kg IV her 12 saatte bir devam edilebilir. Alternatif olarak 0.2 – 0.5 mg/kg IV tek doz, ardından prednizon idamesi.
- İmmünosupresif ajan (Örn: İmmün aracılı hemolitik anemi; etiket dışı): Oral alamayan hastalarda geçici olarak 0.2 – 0.4 mg/kg/gün IV.
- Kemoterapötik ajan (Etiket dışı): Lenfoma kurtarma protokolü (DMAC): 1. günde 1 mg/kg PO veya SC deksametazon + actinomycin D 0.75 mg/m2 IV + cytarabine 300 mg/m2 SC/IV 4 saatlik CRI; 8. günde deksametazon 1 mg/kg PO/SC + melphalan 20 mg/m2 PO (14 günlük döngü).
- Tanısal testler (Etiket dışı): Düşük doz deksametazon baskılama (LDDS) testi: 0.01 mg/kg IV deksametazon öncesi ile 4. ve 8. saatlerde plazma kortizol örnekleri alınır. Yüksek doz deksametazon baskılama (HDDS) testi: 0.1 mg/kg IV deksametazon.

• KEDİLER:
- Not: Kedilerde oral kullanımda genellikle prednisolon tercih edilir. Yaklaşık 0.75 mg deksametazon, 5 mg prednisolona eşittir. Prednisolon dozunun 7'ye bölünmesiyle deksametazon dozu tahmin edilebilir.
- Antiinflamatuar (Etiket dozu): Enjeksiyon: 0.125 – 0.5 mg/kedi (mg/kg DEĞİL) IV veya IM; 3-5 gün tekrarlanabilir. Tabletler: 0.125 – 0.5 mg/kedi (mg/kg DEĞİL) PO günlük.
- Antiinflamatuar (Etiket dışı): Enjeksiyon: 0.1 mg/kg IM. Tabletler: 0.05 – 2 mg/kg/gün PO.
- Başlangıç antiinflamatuar (Etiket dışı): 0.14 – 0.28 mg/kg/gün.
- Aşırı duyarlılık dermatiti (Etiket dışı): Deksametazon sodyum fosfat (4 mg/mL) enjeksiyonu 0.2 mg/kg/gün PO.
- Adrenal yetmezlik replasmanı: Deksametazon sodyum fosfat 0.1 – 0.2 mg/kg IV veya IM başlangıç dozu.
- Tanısal testler (Etiket dışı): Kediler köpeklerden daha yüksek doz gerektirir. LDDS testi: 0.1 mg/kg IV. HDDS testi: 1 mg/kg IV. UCCR ile kombine HDDS: Evde her 8 saatte bir 0.1 mg/kg PO deksametazon.

• ATLAR:
- Antiinflamatuar (Etiket dozu): Deksametazon 2.5 – 5 mg/at (mg/kg DEĞİL) IV veya IM; deksametazon sodyum fosfat: 2.5 – 5 mg/at (mg/kg DEĞİL) IV.
- Antiinflamatuar (Etiket dışı): Enjeksiyon: 0.06 mg/kg IM veya IV.
- Şiddetli at astımı ek tedavisi (Etiket dışı): 500 kg at için 40 mg/at (mg/kg DEĞİL) IM günaşırı 3 uygulama, ardından 35 mg/at günaşırı 3 uygulama, ardından 30 mg/at günaşırı 3 uygulama şeklinde azaltılarak kesilir. Alternatif olarak 0.1 mg/kg IM günlük kademeli azaltılarak veya 0.05 mg/kg IM/PO günlük.
- Pitüiter pars intermedia disfonksiyonu tanı testi (Etiket dışı): 20 mg/at IM veya bazal kortizol sonrası 0.04 mg/kg IM deksametazon.
- Artrit, bursit veya tenosinovit tedavisi (Etiket dışı): İntra-artiküler enjeksiyon olarak 2 – 10 mg/at (mg/kg DEĞİL).

• SIĞIRLAR:
- Primer sığır ketozu ve antiinflamatuar (Etiket dozu): 5 – 20 mg/inek (mg/kg DEĞİL) IV veya IM. Oral drench veya yeme serpme olarak ilk gün 5 – 10 mg/hayvan, sonrasında günlük 5 mg/hayvan.
- Primer sığır ketozu (Etiket dışı): 0.02 – 0.04 mg/kg IM.
- Antiinflamatuar (Etiket dışı): 0.06 mg/kg IM.
- Doğumun uyarılması (Etiket dışı): Gebeliğin 260. gününden sonra tek doz 0.04 mg/kg IM (48-72 saat içinde doğum gerçekleşir).

• DOMUZLAR:
- Antiinflamatuar (Etiket dışı): 0.06 mg/kg IM.

• KEMİRGENLER VE KÜÇÜK MEMELİLER:
- Fare, sıçan, gerbil, hamster, kobay, çinçilla (Etiket dışı): Antiinflamatuar olarak 0.6 mg/kg IM.

Hiperadrenokortisizm (Cushing hastalığı) testi için tanısal ajan olarak,
• Hipoadrenokortisizme ikincil glukokortikoid eksikliğinin replasmanı veya takviyesi (örn: septik şok ile ilişkili göreceli adrenal yetmezlik),
• Antiinflamatuar ajan olarak,
• İmmünosupresyon sağlamak amacıyla,
• Antineoplastik ajan olarak (örn: lenfoma),
• Endokrin durumlar (örn: adrenal yetmezlik),
• Otoimmün ve immün aracılı hastalıklar (örn: romatoid artrit, sistemik lupus, mastikatuar miyozit),
• Şiddetli alerjik durumlar, anafilaksi, zehirlenmeler (envenomasyon),
• Solunum yolu hastalıkları (örn: astım),
• Dermatolojik hastalıklar (örn: pemfigus, alerjik dermatozlar),
• Hematolojik bozukluklar (örn: trombositopeni, otoimmün hemolitik anemi),
• Sinir sistemi bozuklukları (örn: artmış BOS basıncı),
• Gastrointestinal hastalıklar (örn: ülseratif kolit alevlenmeleri, inflamatuar bağırsak hastalığı),
• Renal hastalıklar (örn: nefrotik sendrom),
• Fetal olgunlaşmanın indüklenmesi.

Deksametazon, hızlı başlangıçlı, uzun etkili bir glukokortikoiddir. Hücrelerin ve sistemlerin neredeyse tamamı üzerinde etkilidir:
• Kardiyovasküler sistem: Kapiller geçirgenliği azaltır, vazokonstriksiyonu artırır. Kan basıncında artış ve klinik olarak önemsiz pozitif inotropik etki görülebilir.
• Hücreler: Fibroblast proliferasyonunu, makrofaj göçünü, lenfosit sensitizasyonunu ve inflamasyon mediyatörlerine yanıtı inhibe eder; lizozomal membranları stabilize eder.
• Merkezi sinir sistemi (CNS) / Otonom sinir sistemi: Nöbet eşiğini düşürür, ruh hali ve davranışı değiştirir, pirojenlere yanıtı azaltır, iştahı uyarır ve α ritmini korur. Adrenerjik reseptör duyarlılığı için gereklidir.
• Endokrin sistem: Stres yokluğunda ön hipofizden ACTH salınımını baskılar. Farmakolojik dozlarda TSH, FSH, prolaktin ve LH salınımını azaltabilir. T4'ün T3'e dönüşümünü azaltır, paratiroid hormon seviyelerini artırabilir. Osteoblast fonksiyonunu inhibe edebilir. Renal tübüllerde ADH aktivitesini azaltır ve diürez oluşabilir. İnsülin reseptörlerine bağlanmayı ve etkilerini inhibe eder.
• Sıvı ve elektrolit dengesi: Renal potasyum ve kalsiyum atılımını, sodyum ve klorür geri emilimini artırır. Ekstraselüler sıvı hacmini artırır.
• GI sistem ve karaciğer: Mide asidi, pepsinojen ve tripsin salgısını artırır. Mukoza hücre proliferasyonunu azaltır. Demir ve kalsiyum emilimini azaltır, yağ emilimini artırır. Hepatositlerde yağ ve glikojen birikimini artırır; ALT, GGT ve ALP serum konsantrasyonlarını yükseltir.
• Hematopoetik sistem: Dolaşandaki trombosit, nötrofil ve eritrosit sayısını artırır ancak trombosit agregasyonunu inhibe eder. Lenfosit, monosit ve eozinofil miktarını azaltır.
• İmmün sistem: Dolaşan T lenfosit seviyelerini düşürür; lenfokinleri, nötrofil, makrofaj ve monosit göçünü inhibe eder; interferon üretimini azaltır; fagositoz, kemotaksi ve antijen işlemeyi engeller. Mast hücre sayısını azaltır ve histamin sentezini baskılar.
• Metabolik etkiler: Glikoneogenezi uyarır. Lipogenezi artırır, yağ dokusunu ekstremitelerden gövdeye yeniden dağıtır. Protein katabolizmasını uyarır (karaciğer hariç).
• Kas-iskelet sistemi: Kas güçsüzlüğü, atrofisi ve osteoporoza neden olabilir. Büyüme hormonu ve somatomedin inhibisyonu yoluyla kemik büyümesini durdurabilir.
• Oftalmik: Uzun süreli kullanım göz içi basıncını artırabilir, glokom, katarakt ve ekzoftalmusa yol açabilir.
• Cilt: Dermal dokuda incelme ve deri atrofisi, tıkalı kıl kökleri ve alopesi görülebilir.